Artikel naar aanleiding van workshop Koen Henskens

Interactive storytelling – geschiedenis leeft!

Interactive storytelling in Saga
Dit is een beeld uit lesmodule Monniken en ridders

Leerlingen en docenten die een erfeniskwestie uit het middeleeuwse leenstelsel naspelen, of die de macht grijpen tijdens de Franse revolutie. Deze voorbeelden van interactive storytelling – bij uitstek een activerende werkvorm voor het vak geschiedenis – kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan het tot leven brengen van geschiedenis. Tijdens de NOT-workshops in januari 2019 vertelde en demonstreerde Koen Henskens, Lerarenopleider aan de HAN en hoofdredacteur van Saga, op welke manier hij interactive storytelling inzet in het geschiedenisonderwijs.

Dat verhalen en dus storytelling een grote rol spelen in het vak geschiedenis, dat weten we. Dankzij verhalen kun je als docent abstracte begrippen voor leerlingen concreet maken. Bovendien kun je leerlingen gevoelsmatig meenemen en kun je ze laten zien hoe oorzaak-gevolgrelaties een rol spelen in de loop van de geschiedenis. De hersenen van leerlingen die luisteren naar een verhaal komen in actie, want luisteren is zeker geen passieve gebeurtenis. De hersenen van mensen werken zodanig dat als een verhaal goed verteld wordt dezelfde hersendelen actief worden als bij de daadwerkelijke beleving. Ook door te luisteren kunnen leerlingen dus ervaren. En op die manier beklijft de stof beter.

Interactieve verhalen

Zoveel te meer effect heeft het als je het verhaal interactief maakt. Leerlingen luisteren niet alleen naar het verhaal, maar ze worden onderdeel van het verhaal. Ze krijgen de gelegenheid om in te grijpen in het verhaal en kunnen daarmee de geschiedenis beïnvloeden. Dat is het moment waarop het spannend wordt voor de docent geschiedenis. Want wat als de leerlingen een verkeerde voorstelling van zaken krijgen, doordat ze keuzes maken die niet kloppen met de werkelijkheid?

Historical imagination

Henskens noemt zich zelf een narrativist onder de geschiedenisdocenten. Hij legt de nadruk op de noodzakelijkheid en kracht van historical imagination. Bronnenonderzoek is belangrijk, maar uiteindelijk gaat het om een beeld te schetsen over het verleden. Met historical imagination kleur je de geschiedenis in, construeer je een gedetailleerd beeld over het verleden, ook al zijn die niet allemaal door bronnenonderzoek bewezen. Hoe motiverend en vermakelijk is het om leerlingen bewust bezig te laten met inleving en de ruimte van historical imagination op te laten zoeken. Leerlingen nemen een rol op, leven zich in en beleven interactief de geschiedenis. Hierbij krijgen ze veel vrijheid om zelf details in te vullen en uitkomsten van gebeurtenissen te beredeneren.

“Maar,” zegt Henskens, “er is een grens: de imagination moet wel historical blijven. Onzinnige en anachronistische uitwerkingen zijn niet toegestaan. Het moet altijd historisch correct kunnen zijn. Uiteindelijk moet je als docent een interactieve opdracht met verbeelding direct nabespreken om leerlingen te confronteren met het werkelijke verloop van de geschiedenis. Ze moeten wel weten wat er echt gebeurd is, maar door ze eerst eigen rol en invloed op de gebeurtenissen te geven, gaan ze zich met de historische actoren identificeren. Hierdoor zijn ze later intrinsiek gemotiveerd om te weten hoe het nu echt is verlopen. In een nabespreking kan je als docent dan heel mooi de verschillen tussen de versie van de leerlingen en de historische versie naast elkaar leggen en proberen deze te verklaren. Hierdoor verbetert hun historisch besef.”

Zelf ervaren

Natuurlijk is een workshop geen workshop zonder interactie. Leerkrachten en docenten die meedoen aan de NOT-bijeenkomst moeten zich buigen over de erfrechtkwestie van Irmgard van Limburg. In korte tijd spelen ze met elkaar de kwestie na: gaat Limburg naar Jan van Brabant of blijft het in handen van de graven van Gelre? Alle deelnemers nemen de rol aan van een historisch persoon en er worden samenwerkingsverbanden gesloten, op grond van familiebanden of op grond van geografische ligging. De docenten laten Gelre winnen, maar in de werkelijkheid is Brabant de winnaar van de slag en blijft Limburg 300 jaar in Brabantse handen… Los daarvan: alle deelnemers waren in contact met elkaar, iedereen stond op en liep en overlegde: het was een bruisende sessie.

Interactive storytelling, drie varianten

Het interactive storytelling komt uit de wereld van gaming. In games kunnen jongeren invloed uitoefenen op het verloop van de game. Voor interactive storytelling in de klas is dat ook zo. Henskens laat drie varianten van typen storytelling zien.

Linear interactive storytelling

In linear interactive storytelling krijgen leerlingen een rol in het verhaal. Ze lossen op momenten in het verhaal problemen op waarna ze weer verder kunnen met het verhaal. Hun interactie heeft geen invloed op de lijn van het verhaal en er is één vaststaand eindpunt.

Fold back multilineair interactive storytelling

Dat geldt ook voor fold back multilineair interactive storytelling. Daar zijn er verschillende wegen die leiden naar dat ene eindpunt. Voor leerlingen zijn er onderweg veel keuzes te maken, en leerlingen doorlopen verschillende paden naar een gezamenlijk eindpunt. Door deze inspraak in de verhaallijn, voelen zij zich meer betrokken.

Branching multilineair storytelling

Nog sterker is dat bij branching multilineair storytelling. Daar maken leerlingen hun geheel eigen verhaal. Op ieder moment zijn er keuzes te maken. Die keuzes hebben weer invloed op de rest van het verhaal en de volgende keuzes waardoor een verhaal zich in een heel eigen richting kan ontwikkelen. Voor ontwerpers zoals Koen Henskens is dit de meest complexe vorm, omdat alle mogelijke lijnen vooraf uitgewerkt moeten worden.

In Saga, de geschiedenismethode van Blink, komen alle drie de verschillende storytellingconcepten voor. Voor Saga is het belangrijk dat leerlingen ervaren dat hun keuzes effect hebben. Leerlingen leren kritisch te denken, ze zien verbanden, herkennen oorzaak en gevolg en ze gaan zelf op zoek naar antwoorden en argumenten. Interactive storytelling biedt daarvoor veel mogelijkheden en is dan ook een van de krachten achter de activerende lessen van Saga.

Dit artikel werd geschreven door Erika Welgraven.

PowerPoint van de workshop

Klik hier voor de powerpoint die bij deze workshop hoorde.

Meer workshops van Koen Henskens

Koen Henskens gaf op vrijdag 15 februari 2019 aansluitend aan de lezing van Frits van Oostrom een workshop Nobel streven: Het leven van Jan van Brederode in de les. Deze workshop vond plaats in het Dominicanenklooster in Zwolle. Daarnaast gaf hij op vrijdag 22 februari een lezing over De ‘moderne’ middeleeuwen in Museum Het Valkhof in Nijmegen.

Didactiek
Op de hoogte blijven van Saga?

Saga maakt gebruik van cookies

Met behulp van deze cookies kunnen we informatie verzamelen over het gebruik van de website, onder andere om deze te analyseren en te verbeteren. Daarnaast plaatsen derde partijen tracking cookies om je buiten onze website relevante aanbiedingen te tonen. En worden er tracking cookies geplaatst door social media-netwerken. Door op 'Ok' te klikken stem je in met het plaatsen van cookies. Wil je niet alle soorten cookies toestaan, klik dan op 'Cookie instellingen aanpassen'. Meer informatie over cookies

Wij gebruiken de volgende cookies:

We slaan je instellingen op in een cookie. Wil je later je instellingen wijzigen? Verwijder dan de cookies via je browser.